De filosofische benadering van MODE

Evarist Ganzelever
0 reactie(s)

boek1196smallMode en filosofie, niet meteen een gangbare combinatie zou je denken. De Noorse filosoof Lars Svendsen toont aan dat de impact van mode op wie we zijn niet mag onderschat worden. Zijn bedenkingen, hersenkronkels en verrijkende ideeën resulteerden in een boeiend en leerrijk boek: Mode - Een filosofisch essay. Geen pageturner, wel een spitsvondige analyse.

"Sinds de renaissance is mode één van de meest invloedrijke verschijnselen in de westerse beschaving. Bij steeds meer menselijke activiteiten heeft mode het voor het zeggen gekregen en is het bijna een ‘tweede natuur' voor ons geworden. Inzicht in mode zou daarom moeten bijdragen aan inzicht in onszelf en hoe wij handelen. Niettemin hebben filosofen mode bijna helemaal links laten liggen, misschien omdat dit zo oppervlakkige verschijnsel nauwelijks een waardig studieobject werd gevonden voor een zo ‘diepzinnig' vak als filosofie. Maar als filosofie een vak wil zijn dat bijdraagt aan ons zelfinzicht, en als mode inderdaad zoveel invloed heeft gehad (en nog steeds heeft) als ik beweer, moet het als een serieus onderwerp van filosofisch onderzoek worden beschouwd."

Tot zover het voorwoord. In dit boek bekijkt de auteur mode vanuit filosofisch standpunt. Hij gaat ondermeer op zoek naar hoe mode bijdraagt tot de ontdekking en de vormgeving van wie we zijn. Het boek behandelt ondermeer de oorsprong en verspreiding van mode, mode en taal, mode en het lichaam, mode en kunst, mode en consumptie en mode als levensideaal.

orlan

Orlan

De norm overstijgt de lichamelijke inspanning
In het hoofdstuk 5, ‘Mode en het lichaam' heeft Svendsen het o.a. over plastische chirurgie en de bekende Franse performancekunstenares Orlan. Het succes van cosmetische ingrepen toont aan dat de drempel ernaartoe steeds lager ligt. Het is iets doodnormaal geworden. Het is al langer dan vandaag mogelijk om je aan te passen aan een norm die verder gaat dan wat met lichamelijke inspanning mogelijk is. Orlan is al sinds 1990 bezig met de ‘Reïncarnatie van St.Orlan'. Ze laat verschillende operaties uitvoeren om steeds meer te lijken op bekende kunstwerken. Zo heeft ze ondermeer de kin van Boticelli's Venus en de ogen van Bouchers Europa. Voor haar is plastische chirurgie een kunst en daar is ze zelf het levende bewijs voor.

Zelfverwezenlijking
In hoofstuk 8, ‘Mode als levensideaal' stelt Svendsen dat ‘identiteit' één van de centrale begrippen is om mode functioneel te beschrijven. Naar verluidt draagt de mode bij tot de identiteitsvorming. Onze identiteiten zijn problematisch geworden (ze zijn niet langer iets wat wij vanzelfsprekend vinden). Volgens de auteur hangt dit samen met een algehele concentratie op zelfverwezenlijking. Zelfverwezenlijking is een zeer modern fenomeen. Zou je bijvoorbeeld iemand uit de middeleeuwen hebben gevraagd of hij zich bezighield met zelfverwezenlijking dan zou hij of zij de vraag niet hebben begrepen. Deze gedachte zou hem of haar volledig vreemd geweest zijn. Vandaag hangt dat streven naar zelfverwezenlijking nauw samen met individualisme. Voor ons is de opvatting van onszelf als individuen zo natuurlijk dat we ons nauwelijks iets anders kunnen voorstellen. Toch is ‘het individu' een maatschappelijke constructie, die is opgekomen en in principe ook weer kan verdwijnen.

Deze en andere uiteenzettingen in het boek vormen heel wat stof tot nadenken. Het boek is er eentje voor aandachtige en geconcentreerde lezers, wil je de gedachten ten volle volgen en begrijpen. Een interessant en verrijkend exemplaar!
Meer lezen? Van dezelfde auteur verscheen ook Filosofie van de verveling (2003), een internationaal succes dat vertaald werd in 17 talen.