Oorlogsdagboek van Beervelds burgemeester heruitgegeven

Evarist Ganzelever
0 reactie(s)
De kaft van de nieuwe uitgave

De kaft van de nieuwe uitgave

Onlangs verscheen bij de uitgeverij Lannoo te Tielt een merkwaardig oorlogsdagboek dat niet alleen een licht werpt op de Eerste Wereldoorlog, waarover het boek op de eerste plaats handelt. De commentaren in het boek lichten ons ook in over de invloed van deze oorlogservaringen en hun gevolgen op de Vlaamse beweging en onrechtstreeks ook over de plaatselijke geschiedenis. Ik heb me soms afgevraagd: hoe komt het toch dat vóór de Eerste Wereldoorlog nauwelijks geprotesteerd werd tegen de Franstalige overheersing in het Belgische leger. Dit boek wijst ons erop dat pas met de Eerste Wereldoorlog een generatie van mondige soldaten optrad. Een van hen was de latere burgemeester van Beervelde.

Gaston Le Roy (Wetteren 1895-Beervelde 1982) maakte de twee wereldoorlogen mee: de eerste als frontsoldaat achter de IJzer, de tweede als burgemeester van Beervelde. In 1923 huwde hij met de Beerveldse Aline Van Nieuwenhuyse en vestigde zich als wijnhandelaar in Beervelde-Dorp. Hun herenhuis, het Rozenhof, werd onlangs afgebroken en vervangen door een riant appartementsgebouw. Het echtpaar had twee zonen. Werner trad in bij de benedictijnen van Affligem met als kloosternaam dom Fulgentius. Hij werd later abt en bisschop in Zuid-Afrika, waar de Vlaamse benedictijnen een klooster hadden gesticht. Hij is thans op rust in zijn abdij te Affligem. Zijn broer Willy bleef ongehuwd en bleef wonen in het ouderlijk huis als bloemist en wijnhandelaar. Beervelde kende ondertussen een zeer Vlaamse reflex bij de katholieke partij maar ook via het plaatselijke VNV, waarvan Gaston Le Roy lid was. Na de afzetting van de katholieke burgemeester De Clercq werd Gaston Le Roy door de Duitse bezetter in 1941 benoemd tot burgemeester. Vanaf september 1944 belandde hij korte tijd in gevangenschap en raakte hij zijn burgerrechten kwijt. Hij kwam terug naar Beervelde maar oefende geen politiek mandaat meer uit. De familie werd achteraf vooral bekend en geëerd in de persoon van bisschop Werner Le Roy, met wie de parochie een hartelijke band onderhield.

Gaston Le Roy: bovenaan links (pag. 29)

Gaston Le Roy: bovenaan links (pag. 29)

Als soldaat hield Gaston Le Roy veel notities bij, tekende hij fronttaferelen en maakte hij aquarellen. Met zijn notities schreef hij een dagboek dat in 1930 zeer sober werd uitgegeven onder de titel "Piot worden en zijn". Met de opbrengst van dit boek wilde men de vlag van de Vlaamse oud-strijders van Beervelde bekostigen. Nu, tachtig jaar later, heeft André Gysel uit Diksmuide dit oorlogsdagboek ontdekt. Hij trad in verbinding dom Fulgentius-Werner Le Roy en met Julien en Anna Verschueren-Bracke uit Beervelde, die het archief van Gaston Le Roy zorgvuldig bewaarden. Uit deze kennismaking groeide een heruitgave van het oorlogsdagboek, ditmaal aangevuld met foto's, tekeningen, aquarellen en verklarende teksten. De taal werd omgezet in hedendaags Nederlands maar de inhoud werd integraal behouden. Het boek werd uitgegeven door Lannoo. Het resultaat is prachtig.
Gaston Le Roy was nog geen twintig jaar toen hij vrijwilliger werd in het Belgische leger. Via Nederland, Engeland en Frankrijk bereikte hij op 17 augustus 1915 het IJzerfront. Vanaf de tocht naar Axel op 14 januari 1915 tot de dag na de Wapenstilstand op 12 november 1918 schreef hij zijn oorlogservaringen en bedenkingen neer. Hij schreef over de kleine en grote vreugden als een verkwikkende zon, een bad en vers ondergoed, een brief van thuis en de reis naar Parijs en naar Lourdes. Het verlangen naar vrede werd intens gekoesterd. Hij beschreef ook de beschietingen, de vermoeidheid en de moedeloosheid, de koude en de honger, de modder, de ratten en de luizen, bestolen worden, onverantwoorde beslissingen van de legerleiding, de dood van bekenden en vrienden en de altijd aanwezige angst voor de persoonlijke dood. "Elk komt aan de beurt. Wanneer ik? (p. 125). Hoe hebben zij dit psychologisch kunnen overleven? vraagt men zich af.

Hij protesteert tegen de wereldvreemde legerleiding en heeft veel aandacht voor de groeiende Vlaamse weerstand tegen de achterstelling, de vernederingen, verdachtmakingen en straffen. Op 17 juni 1918 schreef hij
" Wij willen zelfbestuur en Vlaamse regimenten". Ook hijzelf werd gestraft.

Dit boek is een indrukwekkend menselijk getuigenis van een jonge Vlaamse soldaat onder Belgisch bevel in een Europese oorlog, eenvoudig en eerlijk. De oorlog van binnen uit. Hij maakt van zichzelf hoegenaamd geen held. Zo vertelt hij vrijuit over zijn situatie als gewonde bij het laatste grote offensief. Een boek om grondig na te denken over oorlogsgeweld en ook over Vlaanderen.

Gysel A., Gaston Le Roy. Dagboek van een Vlaamse
oorlogsvrijwilliger tijdens WO I, Tielt, Lannoo, 2010, 19,95 euro.

Bert Vervaet

Lo's 4 kan voor bepaalde bijdragen rekenen op gastschrijvers. Vandaag is dat Bert Vervaet.